İcra takibi, alacağın tahsili için hızlı bir yol sunar; ancak yanlış yoldan veya eksik hazırlıkla başlatılan bir takip zaman ve masraf kaybına yol açabilir. Takip talebinden önce gözden geçirilmesi gereken başlıklar aşağıdadır.
Alacağın dayanağı nedir?
Atılacak ilk adım, elinizdeki belgenin niteliğini belirlemektir. Takip yolu buna göre değişir:
- Mahkeme kararı veya ilam niteliğinde belge varsa ilamlı takip yapılır. Borçlunun itirazı takibi durdurmaz.
- Çek, bono veya poliçe varsa kambiyo senetlerine özgü takip yolu kullanılabilir. Bu yol daha hızlı ilerler ve itiraz imkânları sınırlıdır.
- Fatura, sözleşme veya yazılı bir kabul varsa ya da belge hiç yoksa ilamsız takip yapılır. Bu yolda borçlunun süresi içindeki itirazı takibi durdurur.
Bu ayrım süreç boyunca belirleyicidir; bu nedenle belgelerin baştan doğru değerlendirilmesi gerekir.
Zamanaşımı geçmiş mi?
Her alacak türünün kendi zamanaşımı süresi vardır ve süre dolduktan sonra başlatılan takipte borçlu zamanaşımı def'ini ileri sürebilir. Alacağın doğduğu tarih, varsa ara ödemeler ve borç ikrarı niteliğindeki yazışmalar süreyi etkileyebileceğinden birlikte incelenmelidir.
Yetkili icra dairesi
Takibin yetkili dairede açılması gerekir; aksi hâlde borçlu yetki itirazında bulunabilir ve süreç uzar. Kural olarak borçlunun yerleşim yeri icra dairesi yetkilidir, ancak sözleşmede yetkili yer kararlaştırılmışsa ya da alacağın niteliği farklı bir yer öngörüyorsa durum değişir.
Borçlunun ödeme gücü araştırıldı mı?
Takip açmak masraf gerektirir: başvuru harcı, tebligat gideri ve gerektiğinde avukatlık ücreti. Borçlunun üzerine kayıtlı taşınmaz, araç veya bilinen bir geliri yoksa takip açılsa dahi tahsilat mümkün olmayabilir. Bu nedenle takip kararı verilmeden önce tahsil edilebilirlik değerlendirilmelidir.
Takip kesinleştikten sonra icra dairesi aracılığıyla tapu, trafik, banka ve SGK kayıtları üzerinden malvarlığı araştırması yapılabilir.
İhtar gönderilmeli mi?
Bazı alacaklarda temerrüdün oluşması için ihtar gerekir; bazılarında ise sözleşmede kararlaştırılan vadenin gelmesi yeterlidir. İhtarname göndermek çoğu durumda zorunlu olmasa da, hem borçluya ödeme fırsatı verir hem de sonraki aşamalarda faiz başlangıcının ispatını kolaylaştırır.
İtiraz ihtimaline hazırlıklı olun
İlamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanunda öngörülen kısa süre içinde itiraz ederse takip durur. Bu durumda alacaklının, elindeki belgeye göre itirazın iptali veya itirazın kaldırılması yoluna başvurması gerekir. Haksız itiraz hâlinde icra inkâr tazminatı gündeme gelebilir.
Bu ihtimal, en baştan hangi belgelerin toplanacağını da belirler.
Takip öncesi belge kontrol listesi
- Alacağın dayanağı olan sözleşme, fatura veya senedin aslı
- Ödeme yapıldığını veya yapılmadığını gösteren banka kayıtları
- Taraflar arasındaki yazışmalar ve varsa ihtarnameler
- Borçlunun güncel adres ve kimlik/vergi bilgileri
- Varsa teminat, kefalet veya ipotek belgeleri
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir. Hangi takip yolunun uygun olduğu ve sürelerin durumu, somut belgelerin incelenmesini gerektirir.