İdarenin işlem ve eylemlerine karşı iptal ve tam yargı davaları, görevli yargı yeri ve dava açma süreleri uyuşmazlığın niteliğine göre değişir. Disiplin cezaları, kamu görevlisi işlemleri, ruhsat ve imar kararları ile kamulaştırma süreçleri ayrı usullere tabidir. Tebligat tarihi ve işlem belgeleri üzerinden sürenin işleyip işlemediği öncelikle değerlendirilir.
Bu alanda ele alınan başlıklar
01
İptal davası
Hukuka aykırı olduğu ileri sürülen idari işlemin iptali istenir; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönünden inceleme yapılır. Dava açma süresi, işlemin tebliğinden itibaren işler ve kaçırıldığında işlem kesinleşir. Sürenin başlangıcı için tebligat evrakı belirleyicidir.
02
Tam yargı davası
İdarenin işlem veya eyleminden doğan zararın giderilmesi bu yolla istenir. İptal davasıyla birlikte veya ayrı olarak açılabilir. Zararın varlığı, miktarı ve idari faaliyetle bağlantısı ispatlanmalıdır.
03
Disiplin ve personel işlemleri
Kamu görevlileri hakkındaki disiplin cezaları, atama, nakil ve göreve son verme işlemleri yargı denetimine tabidir. Soruşturma usulüne uyulup uyulmadığı ve savunma hakkının tanınıp tanınmadığı incelenir. İtiraz mercileri ve süreleri mevzuata göre değişir.
04
İmar, ruhsat ve yapı işlemleri
İmar planı değişiklikleri, yapı ruhsatı ve yıkım kararları sık karşılaşılan uyuşmazlıklardır. Planlara karşı askı süresi içinde itiraz edilmesi dava hakkını etkiler. Teknik raporlar ve plan notları dosyanın esasını oluşturur.
05
Kamulaştırma
Kamulaştırma bedelinin tespiti, kamulaştırma işleminin iptali ve kamulaştırmasız el atma farklı dava türleridir. Görevli yargı yeri talebin niteliğine göre değişir. Tapu kaydı ve kıymet takdir raporları incelenir.
06
Yürütmenin durdurulması
Uygulanması hâlinde telafisi güç zarar doğuracak işlemler için yürütmenin durdurulması istenebilir. Talep, dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir. Karar, esas hakkındaki hükümden önce sonuç doğurur.
Sık sorulan sorular
Dava açma süresi ne zaman başlar?
Süre kural olarak işlemin usulüne uygun tebliğ edildiği tarihi izleyen günden itibaren işler. Tebligatın usulsüz olduğu hâllerde başlangıç değişebileceğinden evrakın incelenmesi gerekir.
Önce idareye başvurmam gerekir mi?
Bazı uyuşmazlıklarda dava öncesi idari başvuru zorunludur; bu başvuru dava süresini de etkiler. Zorunlu olup olmadığı işlemin türüne göre belirlenir.
İşlem uygulanmadan durdurulabilir mi?
Koşulları varsa yürütmenin durdurulması kararı istenebilir. Bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç zarar doğurması aranır.